UMIO maakt klaslokaal van GaiaZOO

Op een zonnige herfstdag in oktober – ideaal dierentuinweer! – verzamelen de deelnemers van de workshop “Beyond Monkey Business’ zich in GaiaZOO in Kerkrade om samen met bioloog Roy Erkens en leiderschapsexpert Martin Lammers te leren van het gedrag van dieren, belooft de programma-omschrijving.

Begenadigd duo

Het blijkt al snel dat Martin en Roy een begenadigd duo zijn, dat naadloos op elkaar inspeelt: een live-demonstratie van de interactie tussen academia en organisatiepraktijk. Wanneer Roy de wetenschappelijke en evolutionaire onderbouwing van gedrag(spatronen) belicht, springt Martin meteen bij om dit naar de praktijk te vertalen. Hij put daarbij uit een schijnbaar onuitputtelijke voorraad aan inzichten, voorbeelden en anekdotes uit zijn langjarige praktijk. Waar Roy dan weer op inspeelt met op wetenschappelijk onderzoek gebaseerde verbanden en kaders. Het duurt niet lang voor de hele groep aan hun lippen hangt en volop aan de geanimeerde discussie deelneemt met eigen praktijkvoorbeelden en vragen. Een cursus met een hoge feelgood factor dus, maar ook een bron van verrassende inzichten zoals nog zal blijken.

Beyond Monkey Business

Maar laten we bij het begin beginnen. Al vanaf binnenkomst gaat het er los en informeel aan toe in Hof van Gaia, de sfeervolle vergaderlocatie van de GaiaZOO. Hout betimmerde wanden en een aards kleurenpalet doen denken aan een Afrikaanse lodge. Na de welkomstkoffie & vlaai en een kort voorstelrondje, beginnen we met de naam van de cursus: Beyond Monkey Business: waar staat dat eigenlijk voor?  De speelse titel geeft aan dat gedrag veel ouder is dan de mens en apen. Ons gedrag heeft veel diepere wortels en we gaan daarom deze middag verder terug in de evolutie kijken. Wat herkennen we in groepsgedrag? Waarom doen we iets (op een bepaalde manier)? Kortom: we gaan de waaromvraag stellen bij ons gedrag.

Het experiment begint

We maken een rondgang door GaiaZOO om in groepjes van twee een aantal diersoorten te observeren. Onderweg hebben we ook volop de gelegenheid om Duitse kleuters te observeren, want het is blijkbaar een vrije dag bij de Oosterburen. Al snel komen we erachter dat observeren niet zo simpel is als het lijkt (waarover later meer).

Wat viel er op?

Na de rondgang in de ZOO delen de deelnemers hun observaties. Wat is er opgevallen aan structuur, leiderschap, gedragskenmerken en organisatievormen? Dit is het startpunt voor het eerder aangehaalde interactieve samenspel tussen het duo Martin & Roy en de groep. De geobserveerde gedragsvariaties in leidinggeven en gedrag worden in evolutionair perspectief geplaatst door Roy. Martin commenteert en illustreert vervolgens met vertalingen naar organisaties, organisatievormen, werk- en groepsgedrag. Vaak uiterst herkenbare dwarsverbanden die leiden tot veel enthousiast knikken in de groep, afgewisseld met de nodige lachsalvo’s.

Het observatieproces

Het is de opmaat om te reflecteren op het observatieproces zelf. We zijn bij de kernvragen belandt: waarom is observeren zo moeilijk en waarom is oordeelvrij observeren zo belangrijk? Observeren blijkt vooral moeilijk omdat je voortdurend zaken invult bij de dingen die je ziet. We zijn zo snel geneigd om dingen in te vullen en interpretaties te geven dat het speciale inspanning vereist om tot objectieve observaties te komen. Dat snelle oordeel is een natuurlijk proces, dat is geëvolueerd omdat we er veel voordeel van hebben. De truc is om je van dit mechanisme bewust te zijn, om het uit te kunnen schakelen wanneer het in bepaalde situaties niet functioneel is. Zoals wanneer je te snel zaken veralgemeent of te zeer afgaat op eerste indrukken.

Evolutionaire bagage

Het vliegensvlug invullen van waarnemingen is natuurlijk niet de enige evolutionaire bagage die we hebben meegekregen. De evolutie heeft ons niet alleen opgezadeld met grote overeenkomsten met dieren, maar ook met de nodige verschillen. Dat zijn vaak onze succesfactoren, die we heel gericht kunnen inzetten. Om een tipje van de sluier op te lichten: denk aan de kracht van fantasie, ideeën, creativiteit en serendipiteit.

Waar zit ‘m de winst?

Zo gaat het nog een hele tijd door met het blootleggen van fascinerende en onverwachte dwarsverbanden tussen biologie en menselijk gedrag. Ze hebben gemeen dat we ons er meestal niet van bewust zijn, het zijn niet voor niets natuurlijke processen die een belangrijke functie vervullen. Het gaat er dan ook niet om ze te onderdrukken of zelfs af te schaffen (als dat al mogelijk zou zijn). De grote winst zit ‘m daarentegen in het ontwikkelen van het vermogen er in kritische situaties afstand van te nemen, of juist bewust gebruik van te maken.

Verdere verdieping

Deze cursus levert daarvoor in korte tijd een stimulerend spervuur aan voorbeelden, inzichten, doorkijkjes en eye openers. Het is daarmee ook een staalkaart van methoden en technieken die in andere UMIO-programma’s worden toegepast en uitgediept. Volg de onderstaande links voor meer informatie.